Τέτοιες ημέρες πριν 485 χρόνια στη Βενετία, ο γενναίος Ζώρζης Σχηματάρης και οι σύντροφοί του από το Ναύπλιο και την Μονεμβασιά…

 

Ναύπλιον ή Νάπολη της Ρωμανίας 1573

 

Γιώργος Μιλτ. Σαλεμής

 

Στις 4 Ιουνίου 1541 στην πόλη των Τεναγών συνεδριάζουν, οι Σύμβουλοι, οι Σαράντα, οι σοφοί του Συμβουλίου και των Διαταγμάτων, οι Πέντε σοφοί των Ναυπλιακών υποθέσεων. Σύνολο 158 άτομα.

Ανάμεσα στα πολλά που συζητούν είναι και η τύχη μερικών Αρβανιτών Στρατιωτών προερχομένων από το Ναύπλιο και την Μονεμβασία. Δύο πόλεις προπύργια του Κράτους της Θάλασσας που έχουν πέσεις στα χέρια των Τούρκων τον προηγούμενο χρόνο (1540).

Οι περισσότεροι Στρατιώτες (Stradioti) έχουν τακτοποιηθεί στη Κέρκυρα. Μένουν μερικοί στη Βενετία. Τους έχουν αποσύρει, οι Βενετοί, από τα χαμένα εκείνα εδάφη άλλους τραυματισμένους, άλλους από την αιχμαλωσία, ξεκληρισμένους με χαμένη όλη τους την περιουσία.

Με συντριπτική πλειοψηφία παίρνουν αποφάσεις για την τύχη τους, για το πώς η Σινιορία θα ανταμείψει τις υπηρεσίες τους και πώς θα τους αξιοποιήσει από δω και πέρα εφόσον είναι κάποιοι απ’ αυτούς ικανοί για υπηρεσία.

Δεν χρειάζονται πολλά σχόλια για να φανεί ο ηρωικός τους αγώνας στον πόλεμο αυτό. Προκύπτει μέσα από τις λίγες αυτές γραμμές. Ο Νικόλας Κλισσιριώτης ανάπηρος από την αιχμαλωσία! Ο Τζανής του Ζώρζη Τραμβοτινού με κομμένα τα δυο χέρια! Πατέρας και γυιος, ο Ζουάν κι ο Νικολός Σγουρός, στο έλεος της Σινιορίας, προφανώς βαρειά τραυματισμένοι στην ανυπότακτη και ηρωική Μονεμβασία. Τη Μονεμβασία που τριακόσια χρόνια πριν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο είχε αμυνθεί στους Φράγκους δυνάστες του Μοριά!

 

Ανάμεσα σ’ αυτούς κι ο Ζώρζης Σχηματάρης. Ο δικός μας, κατά κάποιο τρόπο, καθώς θεωρούμε ότι το επίθετο δημιουργείται από τον προσδιορισμό της καταγωγής του. Έχουμε δει αλλού ότι το Σχημαράρι, με πολύ λίγα σπίτια έστω, εμφανίζεται στα φορολογικά κατάστιχα των Οθωμανών 150 χρόνια πριν τον Ζώρζη.

Από όλες τις σχετικές αναφορές του εγγράφου προκύπτει ότι συνδέεται η τύχη του με την οικογένεια Μπαρμπάτη. Ίσως και με την Κέρκυρα, χωρίς να αποδεικνύεται αυτό σαφώς. Κάποιοι Στρατιώτες τοποθετήθηκαν και στη Βόρεια Ιταλία (Φρίουλι κ.α.)

Αν τοποθετήθηκε στην Κέρκυρα τότε μπορούμε να τον φανταστούμε μέσα στο σύνολο των Ναυπλιωτών Στρατιωτών που εγκαταστάθηκαν εκεί, σε δικό τους οικισμό ακριβώς εκείνη τη χρονιά. Έχουμε μιλήσει για την εκπληκτικήτους ιστορία σε άλλο κείμενό μας, οπότε μπορεί κανείς να αποκτήσει μια καλήεικόνα της εποχής και της ζωής των.  Της κοινότητας των Στρατιωτών και των προσώπων της.

 

Παραθέτουμε λοιπόν το έγγραφο της Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου αυτούσιο και σε μετάφραση. Το πρωτότυπο έχει δημοσιευτεί στον τόμο VIII των Μνημείων Ελληνικής Ιστορίας του αείμνηστου Κων. Σάθα.

 

 

CCCLXI, 1541, 4 Junii.

Consiliarii, capita XL, sapientes Consilii, Ordinum et Quinque sapientes su-per Neapolitanis.

De molti Strathioti che sono stati espediti per Corfù li giorni passati sono rima- sti alcuni, li quali et per il valor suo et per li meriti delli soi morti nei servitii nostri nelle città di Napoli di Romania in tempo dell' assedio, havendo anco ciascuno di loro lasciato li beni soi per continuare nella bona devotione verso la Signoria nostra, è giusta cosa così in premio di meriti come in ricompenso delli beni lasciati, darli tal modo di vivere che possino sentir della gratia nostra: pero L' andera parte che per autorità di questo consiglio sia data provisione alli infrascritti Albanesi et Strathioti come qui sotto si dirà, et prima:

Al strenuo Leccha Barbati fratello di Domino Agustin Barbati governator, sia costituita provisione de ducati sie per paga a paghe otto all' anno in vita soa.

Al strenuo Zorzi Barbati provisione di ducati cinque per paga a paghe otto all' anno in vita soa.

Al strenuo Progano Bedegni quondam Gigni provisione di ducati cinque per paga a paghe otto all' anno in vita soa.

Al strenuo Zorzi Schimatari provisione di ducati quattro per paga a paghe otto all' anno in vita soa.

Con obligatione a tutti li soprascritti quattro provisionati di tener un bon cavallo per uno a servitio della Signoria nostra, et quando non serviranno a cavallo debbano haver solamente paghe quattro all' anno secondo il consueto, le quali provisioni gli siano pagate delli danari della limitatione, che di tempo in tempo per il reggimento nostro di Candia si manderano a Corfù per il pagamento della Strathia.

Item a Piero Soicha sia dato provisione di ducati quattro per paga a paghe quattro all' anno.

Item a Piero Barbati sia statuita provisione di ducati quattro per paga a paghe quattro all' anno in vita soa.

Item a Thodaro Barbati quondam Gigni, il quale era provisionato, provisione di ducati quattro per paga a paghe quattro in vita soa: le qual provisioni siano per sustentatione della madre et fratelli soi, et quando serano in età idonea di poter servir a cavallo debbano haver ducati quattro per paga a paghe otto all' anno, et siano scritti in loco di quelli che all' hora vacarano nelle quattro compagnie che servirano in Corphu con le provisione sopraditte, le quali siano in ricompenso etiam delli beni et terreni che tutti li sopraditti hanno lasciati a Napoli di Romania, et ogni altra provisione che havessero sia nulla, et gli debba cessare.

Item a Nicola Clissirioti, il quale per essere stato prigion de Turchi andando in servitio publico, ha patito grandissimi tormenti, per i quali è rimasto stropiato, sia statuita provisione di ducati cinque per paga a paghe quattro all' anno in vita soa; le qual tutte provisione siano pagate alli soprascritti provisionati nostri delli danari della camera nostra di Candia deputati a simel pagamenti.

Oltra di questi, havendo il dilettissimo nobel nostro Thoma Mocenigo capitaneo general da mar concessa a sei benemeriti et provisionati da Malvassia, cioè a Zuan Scuri et Nicolo suo fiol, a Manoli Pistraco, et Manusso Cerulin, Gianni de Zorzi Trambotino, zopo de ambe le mani, et a Zuanne Corinthio de Carthofilacca, provisione de ypperperi XII al mese alla camera nostra di Candia in vita sua, in ricompenso delli meriti et terreni che hanno lassato a Malvassia: pero sia per autorita di questo consiglio confirmata la preditta concessione ad essi benemeriti nostri si come si contiene nelle lettere del ditto capitannio nostro general.

De parte . . . 152

de non . . . 1 non

sinceri . . . 5

 

Μετάφραση:

 

CCCLXI, 1541, 4 Ιουνίου.

 

Σύμβουλοι, οι XL (οι Σαράντα), οι σοφοί του Συμβουλίου, των Διαταγμάτων και οι Πέντε σοφοί επί των Νεαπολιτικών υποθέσεων.

 

Από τους πολλούς Stratioti που στάλθηκαν στην Κέρκυρα τις περασμένες ημέρες, έχουν απομείνει μερικοί, οι οποίοι, τόσο για την αξία τους όσο και για τις υπηρεσίες των νεκρών συγγενών τους στις υπηρεσίες μας στην πόλη του Ναυπλίου της Ρωμανίας (Napoli di Romania) κατά τον καιρό της πολιορκίας, έχοντας επίσης αφήσει ο καθένας τους τις δικές του περιουσίες για να συνεχίσει με καλή πίστη την αφοσίωσή του προς την Ημετέρα Αυθεντία (τη Βενετία), είναι δίκαιο πράγμα, τόσο ως ανταμοιβή των υπηρεσιών τους όσο και ως αποζημίωση για τα αγαθά που άφησαν πίσω, να τους δοθεί ένας τέτοιος τρόπος βιοπορισμού ώστε να μπορούν να νιώθουν τη δική μας χάρη.

 

Γι' αυτό, ας ληφθεί απόφαση ώστε, με την αυθεντία αυτού του συμβουλίου, να δοθεί πρόνοια στους κάτωθι γεγραμμένους Αρβανίτες και Stratioti, όπως παρακάτω θα εκτεθεί, και πρώτα:

 

• Στον γενναίο Λέκκα Μπάρμπατι (Leccha Barbati), αδελφό του Κυρίου Αυγουστίνου Μπάρμπατι (Domino Agustin Barbati), κυβερνήτη, ας οριστεί πρόνοια έξι δουκάτων ανά μισθό, προς οκτώ μισθούς το χρόνο, ισοβίως.

 

• Στον γενναίο Τζώρτζη Μπάρμπατι (Zorzi Barbati), πρόνοια πέντε δουκάτων ανά μισθό, προς οκτώ μισθούς το χρόνο, ισοβίως.

 

• Στον γενναίο Προγόνο Μπεδένι (Progano Bedegni), ποτέ (γιό του) Γκίνη (Gigni), πρόνοια πέντε δουκάτων ανά μισθό, προς οκτώ μισθούς το χρόνο, ισοβίως.

• Στον γενναίο Τζώρτζη Σκιματάρη (Zorzi Schimatari), πρόνοια τεσσάρων δουκάτων ανά μισθό, προς οκτώ μισθούς το χρόνο, ισοβίως.

 

Με την υποχρέωση όλοι οι παραπάνω τέσσερις προνοιακοί (δικαιούχοι) να διατηρούν από ένα καλό άλογο ο καθένας στην υπηρεσία της Ημετέρας Αυθεντίας, και όταν δεν θα υπηρετούν με άλογο, θα πρέπει να λαμβάνουν μόνο τέσσερις μισθούς το χρόνο σύμφωνα με το έθιμο. Οι εν λόγω πρόνοιες θα πληρώνονται από τα χρήματα του περιορισμού (ταμείου), τα οποία κατά καιρούς, για το δικό μας σύνταγμα (διοίκηση) της Κρήτης (Candia), θα στέλνονται στην Κέρκυρα για την πληρωμή της Στρατιάς (Strathia).

 

• Ομοίως, στον Πιέρο Σόιχα (Piero Soicha) ας δοθεί πρόνοια τεσσάρων δουκάτων ανά μισθό, προς τέσσερις μισθούς το χρόνο.

 

• Ομοίως, στον Πιέρο Μπάρμπατι (Piero Barbati) ας οριστεί πρόνοια τεσσάρων δουκάτων ανά μισθό, προς τέσσερις μισθούς το χρόνο, ισοβίως.

 

• Ομοίως, στον Θόδωρο Μπάρμπατι (Thodaro Barbati), ποτέ (γιό του) Γκίνη (Gigni), ο οποίος είχε ήδη πρόνοια, πρόνοια τεσσάρων δουκάτων ανά μισθό, προς τέσσερις μισθούς το χρόνο, ισοβίως. Οι οποίες πρόνοιες να προορίζονται για τη συντήρηση της μητέρας του και των αδελφών του, και όταν βρεθούν σε κατάλληλη ηλικία για να μπορούν…

 

 

...να υπηρετήσουν με άλογο, θα πρέπει να λαμβάνουν τέσσερα δουκάτα ανά μισθό, προς οκτώ μισθούς το χρόνο, και να εγγραφούν στη θέση εκείνων που εκείνη την ώρα θα χηρεύουν (θα μένουν κενές οι θέσεις τους) στις τέσσερις διμοιρίες (λόχους) που υπηρετούν στην Κέρκυρα με τις προαναφερθείσες πρόνοιες. Οι οποίες (πρόνοιες) δίνονται επίσης ως αποζημίωση για τα αγαθά και τα κτήματα που όλοι οι προαναφερθέντες άφησαν στο Ναύπλιο της Ρωμανίας, και κάθε άλλη πρόνοια που τυχόν είχαν να θεωρείται άκυρη και να παύσει.

 

• Ομοίως, στον Νικόλα Κλισσιριώτη (Nicola Clissirioti), ο οποίος επειδή υπήρξε αιχμάλωτος των Τούρκων ενώ βρισκόταν σε δημόσια υπηρεσία, υπέστη μέγιστα βασανιστήρια, εξαιτίας των οποίων έμεινε ανάπηρος, ας οριστεί πρόνοια πέντε δουκάτων ανά μισθό, προς τέσσερις μισθούς το χρόνο, ισοβίως. Και όλες αυτές οι πρόνοιες να πληρώνονται στους προαναφερθέντες από τους δικούς μας αξιωματούχους (διορισμένους) στο ταμείο μας της Κρήτης (Candia) για παρόμοιες πληρωμές.

 

 

Εκτός από αυτούς, έχοντας ο προσφιλέστατος ευγενής μας Θωμάς Μοτσενίγος (Thoma Mocenigo), πρώην γενικός καπετάνιος της θάλασσας (capitaneo general da mar), παραχωρήσει σε έξι αξιέπαινους και προνοιακούς από τη Μονεμβασιά (Malvassia), δηλαδή στους:

 

• Τζουάν Σγουρό (Zuan Scuri) και Νικολό, τον γιο του,

 

• Μανώλη Πίστρακο (Manoli Pistraco)

 

• Μανούσο Τσερούλη (Manusso Cerulin),

 

• Τζάνι ντε Τζόρτζι Τραμποτίνο (Gianni de Zorzi Trambotino), ανάπηρο και στα δύο χέρια,

 

• και στον Τζουάνε Κορίνθιο ντε Καρθοφίλακα (Zuanne Corinthio de Carthofilacca),

 

πρόνοια 12 υπερπύρων (ypperperi XII) το μήνα από το ταμείο μας της Κρήτης (Candia) ισοβίως, ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες και τα κτήματα που έχασαν στη Μονεμβασιά: γι' αυτό, με την αυθεντία αυτού του συμβουλίου, επικυρώνεται η προαναφερθείσα παραχώρηση προς αυτούς τους αξιέπαινους δικούς μας, όπως αυτή περιέχεται στις επιστολές του εν λόγω πρώην γενικού καπετάνιου μας.

 

 

Υπέρ (De parte) . . . 152

Κατά (de non) . . . 1

Ουδέτεροι (non sinceri) . . . 5